فرمانداری نایین
خانه
توصیف کتابهای پیرامون نایین
يكي از شهرهاي استان دهم و مركز فرمانداري است . شهري قديمي است و سابقه تاريخي آن به پيش از اسلام ميرسد. مولف «سرزمينهاي خلافت شرقي » مينويسد: نائين ، در شمال باختري يزد، در حاشيه كوير جاي دارد و معمولاً از توابع يزدشمرده ميشود، اگر چه برخي از نويسندگان آن را از توابع اصفهان شمرده اند. نائين قلعه اي داشت و بقول حمداللّه مستوفي دور قلعه اش چهار هزار قدم بود. (از سرزمينهاي خلافت شرقي ص 106). و نيز مولف همين كتاب گويد كه نائين در قرون وسطي جزء ايالت فارس محسوب ميشده است .(ص 224). ليكن حمداللّه مستوفي و خواندمير آن را از توابع يزد شمرده اند. (تاريخ گزيده ص 638) (حبيب السير ج 3چ خيام ص 281). آذر بيگدلي در «آتشكده آذر» و صاحب منتهي الارب (ذيل حرف «ن ») و صاحب روضات الجنات (ص 640)آن را تابع اصفهان دانسته اند. ياقوت در معجم البلدان اين شهر را از اعمال پارس و كوره اصطخر دانسته است . مولف نزهةالقلوب فاصله آن را تا اصفهان بيست و شش فرسنگ (نزهةالقلوب ص 56) و مولف روضات الجنات ده فرسنگ (ص 641) و ناصرخسرو سي فرسنگ نوشته اند. (سفرنامه ص 124) ولي در جغرافياي كيهان اين مسافت بيست و پنج فرسنگ تعيين شده است . (جغرافياي سياسي كيهان ص 440).
مولف حدودالعالم آن را سردسير و با سيب بسيار و برحد ميان پارس و بيابان ذكر كرده است . (حدود العالم ص 80). مستوفي آن را از اقليم سوم شمرده و نوشته است كه دور قلعه اش چهار هزار قدم است . حقوق ديوانيش دو تومان و دويست دينار است . (نزهةالقلوب ج 3 ص 74). صاحب تذكرةالملوك گويد: در عهد صفويه حكام شرع يزد و ابرقوه و نائين و اردستان و... را صدر خاصه ، تعيين [ ميكند ] و امور متعلق به صدر خاصه را در ولايات مفصله مذكوره نايب الصدارة و ساير مباشرين صدرخاصه متوجه ميشده اند. (تذكرةالملوك ص 2).
و ناصرخسرو بدينگونه ازنائين ياد ميكند: بيست روز در اصفهان بماندم و بيست و هشتم صفر بيرون آمديم بديهي رسيديم كه آن را هيثاباد گويند و از آنجا براه صحرا و كوه مسكيان بقصبه نايين آمديم و از سپاهان تا آنجا سي فرسنگ بود، و ازنايين چهل و سه فرسنگ برفتيم بديه گرمه از ناحيه بيابان كه اين ناحيه ده دوازده پاره ديه باشد رسيديم .(سفرنامه ص 124). در بستان السياحه آمده است : قصبه اي است دلنشين از قصبات اصفهان ... در زمين هموار واقع وجوانب آن واسع است و قرب دو هزار باب خانه در اوست ... آبش خوب و هوايش مرغوب . آن قصبه در راه يزد و كاشان اتفاق افتاده ... از اصفهان چهار مرحله دور است ...مردمش شيعه اماميه اند ... و جمعي از اهل وجد و حال از آنجا ظهور نموده اند منجمله حاجي عبدالوهاب مرشد حاجي محمد حسن تبريزي الاصل و ميرزا ابوالقاسم شيرازي في زماننا از آنجا بود... و ديگر ميرزا عبدالرحيم ... نظر عليشاه ... (بستان السياحه صص 600-601).
و اين شرح نيز در «تاريخ صنايعايران » راجع به مسجد جامع نائين آمده است : يكي از معروفترين ابنيه اين دوره [ بعد از استيلاي عرب و قبل از سلجوقيان ] مسجد جامع نائين است ... آن قسمت از مسجد كه در طرف قبله است از يازده طاقنما تشكيل يافته كه سقف هلالي دارند. طاقنماي وسطي از ساير طاقنماها وسيعتر است . ديوار و طاق و جرزهاي آن نيز گچ بري دارند و آن قسمت كه محراب در آن است با گچ بري تزيين يافته . نقشه آن عبارت است از كثيرالاضلاع هاي هشت ضلعي و اشكال هندسي ساده ديگر كه با گلهاي مختلف زينت يافته اگرچه اين گچ بري چندان ريزه كاري ندارد ولي نقشه آن موثر و قشنگ است و در اصل رنگ شده و شايد طلاكاري نيز داشته است . چون آن را عميق كنده اند و چنانكه گفته شد ساده و فاقد ظرافت است ، چنان مينمايد كه به دوره اوليه اين نوع صنعت تعلق دارد. مسجد نائين از حيث نقشه نمونه مساجد اوليه عرب ميباشد. ساختمان آن ازتاري خانه دامغان كاملتر است . ستونهاي آن كوچكتر، دالانها بلندتر و طاقها تيزترند. در طرف چپ نزديك گوشه مسجد مناره اي است كه جزء ساختمان مسجد است . (تاريخ صنايع ايران ص 136). و هم راجع به قدمت ساختمان اين مسجد اعتمادالسلطنه آرد: گويند مسجد جامع نائين را خليفه اموي عمرعبدالعزيز ساخته است ، چند خشت كه اسامي خلفاء در آن ثبت شده موجوداست تاريخ منبر سنه 711 ه' . ق. است وتاريخ درب مسجد سنه784 است (از مرآت البلدان ج 4 ص 121).
پيرامون ابنيه قديمي نائين اين شرح نيز در جغرافياي كيهان آمده است : مساجد مهم نائين عبارت است از مسجد جامع، مسجد خواجه ، مسجد شيخ محمد ربيع،و مسجد كَلوان ، از همه معروفتر و قديم تر مسجد جامع است كه در محله باب المسجد واقع شده . بناي آن از آجرو به شكل هشت ضلعي ميباشد، ارتفاع آن قريب 25 ذرع ومحرابش مانند محراب اسپاهان داراي گچ بري بسيار زيباو خطوط كوفي است . يگانه آثار ذيقيمتي كه در مسجد مزبور موجود است منبر چوبي منبت كاري هشت پله اي ميباشد كه ارتفاع آن به هشت ذرع ميرسد. در طرف چپ منبر مزبورنام سازنده و واقف و تاريخ ساختن آن را كه به سال 711 ه' . ق. بوده است با خط بسيار خوب نسخ منبت كاري كرده اند و اگر در نگاهداري منبر مذكور كه يكي از شاهكارهاي صنعتي نيمه اول قرن هشتم است مواظبت بعمل نيايد ممكن است آن را قطعه قطعه نموده از بين ببرند. يكي ديگر از بناهاي مهم قديمي نائين كه هيچگونه علائم وآثاري از تاريخ ساختمان آن به دست نيامده ولي وضع آن نشان ميدهد كه خيلي قديمي است نارنج قلعه ميباشد. عمارت زيرين برج قلعه به تل خاكي تبديل [ شده ] ولي اصل برج كه 25 ذرع ارتفاع دارد باقي و برجاست . سابقاً در اطراف قلعه مزبور خندقي بعرض 25 ذرع حفر كرده بودند ولي اكنون پر است . مهمترين قسمت جالب توجه اين برج كه مورد دقت نظر است خشتهاي خامي است كه در ساختمان برج بكار رفته ، طول خشتها نيم و عرض 14 ذرع ميباشد و وزن هريك هفت الي هشت من است . (جغرافياي سياسي كيهان ص 440 و 441).
مولف همين كتاب پيرامون وضع عمومي شهر و مردم نائين نويسد: با قراي اطراف قريب 12558 نفر جمعيت دارد. كوچه هاي آن تنگ و كثيف و بسيار متعفن است . شغل عمومي اهالي تا چندي قبل عبابافي بوده ولي امروز فقير و پريشانند و آنها كه استطاعتي دارند دستگاههاي قاليبافي داير كرده اند از حيث فقدان آب ساكنين نائين فوقالعاده در زحمت [ اند ] و بعضي سالها كه خشكسالي است آب را كوزه اي ده شاهي الي يكقران خريداري ميكنند. آب مشروب اهالي از 10 آب انبار كه از دو الي هفت فرسخ براي پرنمودن آنها آب مي آورند به دست مي آيد چهاررشته قنات بي اهميت نيز دارد. (جغرافياي سياسي كيهان ص 440). نائين داراي عباهاي خوب بوده كه اينك از بين رفته و ظروف آنجا نيز مشهور است . (جغرافياي سياسي كيهان ص 296).
در فرهنگ جغرافيايي ايران آمده است : شهرستان نائين يكي از شهرستانهاي هفتگانه استان دهم كشور است . حدود آن از طرف شمال به دشت كوير، از جنوب به شهرستان يزد و اصفهان و از خاور به شهرستان فردوس خراسان و از باختر به شهرستان اردستان محدود است . تقسيمات : شهرستان نائين از سه بخش تشكيل شده است ، بدين ترتيب :
1 - بخش حومه شامل 338 آبادي و 22430 نفر جمعيت است . 2 - بخش انارك 12 آبادي و 2476 تن سكنه دارد. 3 - بخش خور بيابانك مشتمل بر 18 آبادي و 13487 نفر جمعيت است ، جمعاً شهرستان نائين از سه بخش و 267 آبادي كوچك و بزرگ و 38393 تن جمعيت تشكيل شده است .
بخش حومه - محدود است از شمال به بخش انارك شهرستان اردستان . از جنوب به بخش اردكان ، از خاور به بخش خرانق و اردكان يزد و از باختر به بخش كوهپايه اصفهان . بخش حومه نائين جلگه و مسطح است و فقط چندكوه منفرد، در شمال و جنوب باختري و خاوري آن ديده ميشود، بدين شرح :
1 - كوه سراش كه از جنوب خاور به طرف شمال باختر امتداد دارد و به كوه فشارك در دهستان برزاوند شهرستان اردستان ميرسد. (خط الراس اين رشته ارتفاع حد طبيعي شهرستان نائين را با بخش كوهپايه مشخص مينمايد). راه نائين به كوهپايه از گردنه بيل آباد اين رشته كوه عبور ميكند و گردنه نامبرده 2285 گز از سطح دريا ارتفاع دارد. 2 - كوه محمديه در شمال نائين و تقريباً شمالي جنوبي قرار گرفته و ارتفاعش از سطح دريا 2175 گزاست . 3 - رشته ارتفاعات زردكوه و ارتفاعات منفرد ديگري در قسمت كوير اين بخش واقع شده است
تاریخ به روز رسانی: 1393/10/24
تعداد بازدید: 5455
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به استانداري استان اصفهان ميباشد.
Powered by DorsaPortal